Η ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ (Μαγδαληνή: Ιέρεια του έρωτα ή Αγία μετάνοιας;)

Ἡ Μαγδαληνή

Μέσ᾿ σὲ παλάτια, ποὺ σὰ σπήλια ἀντήχαν ἀπ᾿ τὶς μουσικὲς
κι᾿ ἀστράβαν ἀπ᾿ τὰ μέταλλα καὶ τὰ δεμένα φῶτα,
στὰ μάγουλά μου, ποὺ κανεὶς δὲν τὰ εἶδεν ἥλιος, οἱ μοσκὲς
γλίστρααν μὲ λάγγεμα πολὺ καὶ τὰ δάγκωναν σὰν ὀχιὲς
στὴν κρουσταλλένια μου φωνὴ θαμπὴ ἐγλιστροῦσε νότα.

Στὴν τεσσεροβασίλεφτη Γιουδαία ἐγώ ῾μουν ἡ Πηγή:
τοῦ κόρφου μου τ᾿ ἀμάραντα καὶ μοσκοβόλᾳ κίτρα.
Ὡσὰν τὴ φλόγα τοῦ κορμιοῦ μου ἄλλη δὲ γνώρισεν ἡ Γῆ,
σὰν τῆς ἀγκάλης μου μεστὴ καμιὰ δὲν ὑπῆρχε σιγή.
Ὁ ἔρωτάς μου νίκαγε τὴ Ρώμη τὴ νικήτρα. . .

Σκοτάδια ἤτανε μέσα μου, ξέρα μεγάλη κι᾿ ἀμμουδιὰ
καὶ στὰ γλυκὰ τὰ χείλια μου πικρὰ πολὺ τὰ γέλια.
Καὶ μοῦ τινάζαν ἄξαφνα τ᾿ ἀγνώστου φόβοι τὴν καρδιὰ
καὶ μοῦ κοβόταν ἡ ἀναπνιὰ μέσ᾿ σὲ φορέματα φαρδιά-
ἀπ᾿ τοῦ θριάμβου τὴν κορφὴ μακριὰ ῾βλεπα συντέλεια.

Δὲν ἦταν ἄξαφνη ἀστραψιά. Τοῦτο συνέβη ἀργά, σιγά. . .
Ὡραῖος δὲν ἤσουν, τίποτα δὲν εἶχες πάνω σου ἄξο!
Κοίταγες χάμου τὰ χαλίκια, ὡς μίλαγες σιγὰ κι᾿ ἀργά.
Τὴν τρίτη ἢ τέταρτη φορὰν ἄρχισε ὁ νοῦς μου νὰ ριγᾷ,
κι᾿ ὡς σήκωσες τὰ μάτια σου, δὲ βάσταα νὰ κοιτάξω.

Κι᾿ ἔνιωσα ὁρμὴ ἀσυγκράτητη στὰ πόδια σου νὰ κυλιστῶ.
Εἶδα νὰ σειέται μέσα μου ψυχὴ παρθένα ὡς τώρα.
Τὴν εὐτυχία τὴ γνώρισα στὸ δόσιμο χωρὶς μιστό,
τὴ λευτεριά-στὸ σκλάβωμα σὲ κάποιο ἰδανικὸ σωστὸ
καὶ τὴν ὑπέρτατ᾿ ἡδονὴ στὸν πόνον,-ἄξια γνώρα.

Καὶ στοὺς φτωχοὺς μοιράζοντας τὰ ὑπάρχοντά μου (ἀσημικά,
διαμαντικά, μεταξωτά, μπαξέδες καὶ παλάτια)
τὰ βήματά σου ἀκλούθησα, ποὺ κι᾿ ἂν τὰ σβηοῦσε ταχτικὰ
στὸν ἄμμ᾿ ὁ ἀγέρας τοῦ βραδιοῦ, σὰ φῶτα μένανε γλυκὰ
γιὰ πάντα σ᾿ ἄμμο καὶ ψυχῇ καὶ σ᾿ ἀκοὲς καὶ μάτια.

Πράματα νέα δὲν ἔλεγες κι᾿ οὔτε, μὲ λόγια νέα, παλιά.
Ἀπὸ πολλοὺς κι᾿ ἀπὸ καιροὺς ὅλα ἦταν εἰπωμένα.
Μά ῾χες τὴ δύναμη ν᾿ ἀκοῦς τῶν οὐρανῶν τὴ σιγαλιὰ
κι᾿ ὅλα γιὰ σένα (κι᾿ ἄψυχα κι᾿ ἄνθρωποι) διάφανα γιαλιὰ
καὶ διάφαν᾿ ἡ καρδιὰ τοῦ Θεοῦ γιὰ σένα – καὶ γιὰ μένα!

Κανεὶς (καὶ πλήθη καὶ σοφοὶ καὶ μαθητάδες καὶ γονιοί)
δὲν ξάνοιγε τὸ σπαραγμὸ στὰ θάματά σου πίσω.
Κι᾿ ἂν πρόσμενες τὸ λυτρωμό σου ἀπὸ τὴν ἄδικη θανή,
ἐγὼ μονάχα τό ῾νιωσα, ποὺ ἤμουνα λάσπη καὶ κοινή,
πόσο, Χριστέ ῾σουν ἄνθρωπος! Κι᾿ ἐγὼ θὰ σ᾿ ἀναστήσω!

Κώστας Βάρναλης

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΤEΤΑΡTO ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ

Μαγδαληνή: Ιέρεια του έρωτα ή Αγία μετάνοιας;

Στο ποίημα του «Μαγδαληνή» ο Κώστας Βάρναλης εμπνέεται από τη γυναίκα-σύμβολο της έσχατης ταπείνωσης και εκμετάλλευσης και  ασχολείται με το πώς μέσω ενός εσωτερικού μονολόγου θα μπορούσε να αυτοπαρουσιαστεί.

Χαρακτηριστική η μορφή της Μαγδαληνής στη χριστιανική θρησκεία, εκπροσωπεί το σθένος και τη ψυχική δύναμη του ανθρώπου, που καταφέρνει να αλλάξει τον τρόπο ζωής  και την καθημερινότητά του και να ακολουθήσει βίο ενάρετο και σύμφωνο με τη φιλοσοφία του Χριστού.

Πρόκειται για τη γυναίκα εκείνη που έζησε την υπέρτατη ηδονή αλλά και το βαθύτατο πόνο. Τη γυναίκα που στιγμάτισε ο έκλυτος βίος αλλά και η απόλυτη εξιλέωση. Για τη γυναίκα που αφιερώνεται στην υπέρτατη αλήθεια, τον Ιησού  και ως άνθρωπος πονά αλλά και κατακτά τη δικαίωση.

Αληθινά εξομολογητική αναφέρεται στην προηγούμενη ζωή της και αναλυτικά παρουσιάζει τη μεταστροφή της. Η τελευταία προκύπτει όταν συνειδητοποιεί την πραγματική αξία, την ουσία της ζωής, που δεν είναι άλλη από την οριοθέτηση, υιοθέτηση και πιστή ακολουθία του Ιδανικού.

Ως Ιδανικό παρουσιάζεται η συνειδητοποίηση της μοναδικότητας του Κυρίου και η απόλυτη και ηθελημένη έκτοτε αλλαγή της Μαγδαληνής.

O Xριστός-άνθρωπος απαλλάσσει την ανθρωπότητα από τα δεινά της και ο ποιητής-δημιουργός απαλλάσσει τη Μαγδαληνή από τις ενοχές.

Εκτός από τον Βάρναλη κι άλλοι σπουδαίοι Έλληνες δημιουργοί προσπάθησαν να αφήσουν στην αιωνιότητα μέσω της γραφής τους την αγαπημένη παρουσία της θελκτικής αυτής γυναίκας. Γνωστοί είναι ο Καζαντζάκης και ο Χριστιανόπουλος. Η ιδιαιτερότητα στη γραφή του Βάρναλη όμως είναι το πώς μέσα από την αισθαντικότητα περνά τα μηνύματα του. Είναι εμφανές ότι –και λόγω του ότι  δήλωνε άθεος – για εκείνον το δίλημμα στην εξιστόρηση της ιστορίας της Μαγδαληνής είναι το πώς πρέπει να παρουσιαστεί η διττή ιστορική της πορεία, που μπορεί να μην συνέπεσε η μια με την άλλη μορφή της αλλά είναι παραπάνω από σίγουρο ότι υπήρξαν και διαμόρφωσαν όχι μόνο το χαρακτήρα της αλλά και ένα χριστιανικό πρότυπο.

Τι ήταν τέλος πάντων η Μαγδαληνή για τον Βάρναλη: ιέρεια του έρωτα ή αγία μετανοίας;. Χωρίς άλλη σκέψη και χωρίς κανέναν επηρεασμό από συντηρητικούς κύκλους ο Βάρναλης αποδεδειγμένα – μέσω της γραφής του- τη θεωρούσε το δεύτερο.  Χωρίς να υποκρύψει τον πρότερο βίο της, τον παρουσιάζει με αισθαντικότητα και νηφαλιότητα στη δεύτερη στροφή του ποιήματος:

Στὴν τεσσεροβασίλεφτη Γιουδαία ἐγώ ῾μουν ἡ Πηγή:
τοῦ κόρφου μου τ᾿ ἀμάραντα καὶ μοσκοβόλᾳ κίτρα.
Ὡσὰν τὴ φλόγα τοῦ κορμιοῦ μου ἄλλη δὲ γνώρισεν ἡ Γῆ,
σὰν τῆς ἀγκάλης μου μεστὴ καμιὰ δὲν ὑπῆρχε σιγή.
Ὁ ἔρωτάς μου νίκαγε τὴ Ρώμη τὴ νικήτρα. . .

Χωρίς ίχνος χυδαιότητας αλλά με διάσπαρτο ερωτισμό αποκαλύπτει τη σημαντότητα της γυναικείας παρουσίας, την κινητήριο δύναμη της ύπαρξης, τη γυναίκα μέχρι τη μεγάλη στιγμή: καθοριστική η συνάντηση με τον Ιησού.

Το πόσο καταλυτική ήταν αυτή για τον ψυχισμό της Μαγδαληνής αποκαλύπτει ο Βάρναλης μέσω της έκτασης που δίνει στο ποίημα όταν εξιστορεί, πάντα με ρυθμικότητα και με παλμό, τη σχέση των δύο καταλυτικών μορφών, του Ιησού και της Μαγδαληνής.

Ό,τι έγινε, συνέβη αργά – αργά, ο νους άρχισε να ριγά και η ζωή της να αποκτά νόημα. Η παρουσίαση αυτής της αλλαγής και ο μετέπειτα καθορισμός συμπεριφοράς και επιλογής ζωής χρειάζεται τέσσερις από τις οχτώ στροφές του ποιήματος για να καταγραφεί. Προφανώς γιατί και έτσι ο ποιητής δίνει το μεγαλείο του ανθρώπου που αποφασίζει να αλλάξει ρότα και να υπερασπισθεί κάτι μοναδικά σπουδαίο. Εγκαταλείποντας όλα τα υλικά αγαθά και υπηρετώντας το ιδεατό, η Μαγδαληνή λυτρώνεται αλλά και εξυψώνεται.

Είναι η ηρωίδα για τον ποιητή, η αγία μετανοίας για τον άθεο Βάρναλη που δύναται

μαζί με τον Ιησού διάφανα να προσεγγίσει το θείο στην πλήρη του μορφή

αλλά και εκείνη που  σπαρακτικά θα πονέσει για τον άδικο χαμό

του ιδανικού αγαπημένου αλλά και μεταφυσικά θα μπορέσει να τον αναστήσει

ξαναδίνοντας του ζωή!

Ποιος άλλος θα μπορούσε να το καταφέρει παρά μόνο μια Αγία μετανοίας;

    Γιάννης Τόλιας

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: